Virus Hanta là gì? Dấu hiệu, đường lây và cách phòng ngừa

Virus Hanta là gì?

Virus Hanta, hay Hantavirus, là một nhóm virus có nguồn gốc từ động vật gặm nhấm, đặc biệt là chuột. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, Hantavirus có thể gây bệnh nặng ở người, nhưng mức độ bệnh phụ thuộc vào chủng virus và khu vực địa lý. Một số chủng có thể gây hội chứng tim phổi do Hantavirus ở châu Mỹ, trong khi các chủng tại châu Âu và châu Á thường liên quan đến sốt xuất huyết kèm hội chứng thận.

Gần đây, Hantavirus được chú ý nhiều hơn sau chùm ca bệnh liên quan đến tàu du lịch MV Hondius. Theo ECDC, tính đến ngày 19/5/2026, chùm ca này ghi nhận 11 ca, gồm 9 ca xác nhận và 2 ca có khả năng mắc, liên quan đến chủng Andes hantavirus. Tại Việt Nam, Bộ Y tế đã cập nhật thông tin và khuyến cáo người dân chủ động phòng bệnh lây truyền từ chuột, đồng thời tiếp tục phối hợp với WHO và các cơ quan liên quan để theo dõi tình hình.

Điều quan trọng cần hiểu là: virus Hanta không phải là một “virus mới”, và nguy cơ lây nhiễm trong cộng đồng không giống các bệnh hô hấp dễ lây như COVID-19. Phần lớn trường hợp liên quan đến tiếp xúc với chuột hoặc môi trường có chất thải của chuột.

Virus Hanta lây qua đường nào?

Con người thường nhiễm Hantavirus khi tiếp xúc với nước tiểu, phân, nước bọt hoặc ổ của chuột nhiễm virus. Đường lây quan trọng là hít phải các hạt bụi nhỏ có chứa virus khi phân hoặc nước tiểu chuột bị khuấy lên trong không khí, nhất là khi quét dọn ở nơi kín, ẩm, ít thông gió.

Các tình huống có nguy cơ bao gồm: dọn kho, nhà bỏ trống, gác mái, chuồng trại, khu vực có dấu hiệu chuột sinh sống, hoặc làm việc trong môi trường nông nghiệp, lâm nghiệp, kho bãi. WHO cũng ghi nhận nguy cơ tăng ở các hoạt động như làm sạch không gian kín, ngủ trong nơi có chuột hoặc tiếp xúc nghề nghiệp với môi trường có động vật gặm nhấm.

Ngoài ra, virus cũng có thể lây khi chất thải của chuột dính vào vết thương hở, mắt, mũi, miệng hoặc hiếm hơn là do bị chuột cắn/cào.

Virus Hanta có lây từ người sang người không?

Phần lớn Hantavirus không lây từ người sang người. Tuy nhiên, chủng Andes virus, được ghi nhận ở một số khu vực Nam Mỹ, là ngoại lệ hiện được biết đến có thể lây hạn chế giữa người với người, thường trong bối cảnh tiếp xúc gần và kéo dài.

Một số nghiên cứu đăng trên tạp chí Emerging Infectious Diseases cũng ghi nhận bằng chứng về lây truyền người sang người của Andes virus tại Argentina. Tuy nhiên, theo WHO, tình huống này vẫn được xem là không phổ biến và chủ yếu liên quan đến tiếp xúc gần, chẳng hạn trong gia đình, chăm sóc người bệnh hoặc tiếp xúc thân mật.

Vì vậy, không nên hiểu sai rằng mọi loại virus Hanta đều dễ lây qua đường hô hấp như cúm hoặc COVID-19. Cách phòng ngừa quan trọng nhất vẫn là giảm tiếp xúc với chuột và chất thải của chuột.

Triệu chứng nhiễm virus Hanta

Triệu chứng có thể xuất hiện sau khi phơi nhiễm từ 1 đến 8 tuần, tùy chủng virus. Giai đoạn đầu thường dễ nhầm với cúm hoặc các bệnh nhiễm virus khác, với biểu hiện như sốt, đau đầu, đau cơ, mệt mỏi, đau bụng, buồn nôn, nôn hoặc tiêu chảy.

Với hội chứng tim phổi do Hantavirus, bệnh có thể tiến triển nhanh sang ho, khó thở, tức ngực, tích tụ dịch trong phổi và sốc. Với sốt xuất huyết kèm hội chứng thận, người bệnh có thể gặp hạ huyết áp, rối loạn chảy máu hoặc suy thận.

Nếu sau khi dọn dẹp khu vực có chuột hoặc từng tiếp xúc với phân, nước tiểu, ổ chuột mà xuất hiện sốt, đau mỏi, khó thở hoặc triệu chứng bất thường, người bệnh nên đi khám sớm và thông báo rõ yếu tố tiếp xúc để bác sĩ định hướng chẩn đoán. CDC cũng nhấn mạnh việc khai thác tiền sử tiếp xúc với chuột rất quan trọng vì triệu chứng ban đầu có thể giống cúm.

Ai có nguy cơ cao hơn?

Nguy cơ nhiễm Hantavirus cao hơn ở người thường xuyên tiếp xúc với môi trường có chuột, ví dụ: người làm nông nghiệp, lâm nghiệp, kho bãi, người dọn nhà kho, nhà bỏ hoang, khu vực nhiều bụi bẩn có dấu vết chuột. CDC cũng lưu ý những người xử lý hoặc dọn dẹp chất thải của động vật gặm nhấm cần đặc biệt thận trọng.

Các gia đình sống trong khu vực có chuột cũng cần chú ý vệ sinh an toàn. Không nên dùng tay trần chạm vào chuột sống, chuột chết, phân, nước tiểu, nước bọt hoặc ổ chuột. Khuyến cáo tương tự cũng được Bộ Y tế Việt Nam nhấn mạnh trong các hướng dẫn phòng bệnh lây từ chuột.

Có thuốc điều trị đặc hiệu cho virus Hanta không?

Theo WHO và CDC, hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu có thể “chữa khỏi” bệnh do Hantavirus. Điều trị chủ yếu là chăm sóc hỗ trợ sớm, theo dõi sát và xử trí biến chứng hô hấp, tim mạch hoặc thận nếu có.

Trong các trường hợp nặng, người bệnh có thể cần hỗ trợ hô hấp, thở máy hoặc lọc máu nếu có suy thận. Vì vậy, việc phát hiện sớm và đến cơ sở y tế kịp thời có vai trò rất quan trọng.

Đối với người tiêu dùng thực phẩm chức năng, cần hiểu đúng rằng: không có bằng chứng cho thấy vitamin, khoáng chất hay thực phẩm chức năng có thể phòng ngừa hoặc điều trị nhiễm virus Hanta. Dinh dưỡng đầy đủ có thể hỗ trợ sức khỏe tổng thể, nhưng không thay thế các biện pháp phòng bệnh, chẩn đoán và điều trị y tế.

Cách phòng ngừa virus Hanta trong gia đình

Cách phòng bệnh quan trọng nhất là kiểm soát chuột và dọn dẹp đúng cách. CDC khuyến cáo không nên quét khô hoặc dùng máy hút bụi để làm sạch phân, nước tiểu hoặc ổ chuột, vì thao tác này có thể làm phát tán hạt bụi chứa mầm bệnh vào không khí.

Khi phát hiện khu vực có dấu hiệu chuột, nên mở cửa thông gió trước khi dọn, đeo găng tay, làm ướt khu vực bằng dung dịch khử khuẩn hoặc nước tẩy rửa phù hợp, để đủ thời gian tiếp xúc theo hướng dẫn, sau đó lau bằng khăn giấy và bỏ vào thùng rác có nắp. Sau khi dọn xong, cần rửa tay kỹ bằng xà phòng.

Ngoài ra, nên bịt kín các khe hở để chuột không vào nhà, bảo quản thực phẩm trong hộp kín, dọn rác thường xuyên, không để thức ăn thừa thu hút chuột và đặt bẫy tại khu vực có nguy cơ. CDC cho biết chuột có thể chui qua các khe rất nhỏ, vì vậy việc bịt lỗ, khe nứt và kiểm soát nguồn thức ăn là biện pháp nền tảng.

Khi nào cần đi khám?

Bạn nên đến cơ sở y tế nếu sau khi tiếp xúc với chuột hoặc khu vực có dấu vết chuột, cơ thể xuất hiện sốt, mệt mỏi nhiều, đau cơ, đau đầu, buồn nôn, đau bụng, ho, khó thở hoặc tức ngực. Khi đi khám, hãy nói rõ với bác sĩ rằng bạn từng dọn dẹp hoặc tiếp xúc với nơi có chuột, vì thông tin này giúp bác sĩ cân nhắc xét nghiệm và theo dõi phù hợp.

Tại Việt Nam, Báo Chính phủ dẫn thông tin từ Cục Phòng bệnh cho biết một số đơn vị đầu ngành, trong đó có Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương, đã có năng lực xét nghiệm phát hiện Hantavirus bằng các kỹ thuật như xét nghiệm kháng thể, RT-PCR và giải trình tự gen.

Kết luận

Virus Hanta là bệnh lây truyền chủ yếu từ động vật gặm nhấm sang người, có thể gây bệnh nặng nhưng không phải lúc nào cũng dễ lây lan trong cộng đồng. Điều quan trọng nhất là hiểu đúng đường lây, tránh tiếp xúc với chuột và chất thải của chuột, dọn dẹp đúng cách, không quét khô hoặc hút bụi khu vực có phân chuột, đồng thời đi khám sớm nếu có triệu chứng sau phơi nhiễm.

Với các sản phẩm chăm sóc sức khỏe, người tiêu dùng nên duy trì dinh dưỡng hợp lý để hỗ trợ nền tảng sức khỏe tổng thể, nhưng không nên xem thực phẩm chức năng là biện pháp phòng hoặc điều trị virus Hanta. Khi có nghi ngờ mắc bệnh, cần ưu tiên thăm khám y tế và tuân thủ hướng dẫn từ cơ quan chuyên môn.

Câu hỏi thường gặp về virus Hanta

1. Virus Hanta có phải bệnh mới không?

Không. Hantavirus là nhóm virus đã được ghi nhận từ trước và có nhiều chủng khác nhau trên thế giới. Điều khiến virus này được chú ý gần đây là chùm ca bệnh liên quan đến chủng Andes virus trên tàu du lịch quốc tế.

2. Có nên lo virus Hanta lây lan như COVID-19 không?

Không nên so sánh trực tiếp như vậy. Hantavirus chủ yếu lây từ chuột sang người qua chất thải của chuột. Chủng Andes có thể lây hạn chế giữa người với người, nhưng thường cần tiếp xúc gần và kéo dài. WHO từng đánh giá nguy cơ đối với dân số toàn cầu từ sự kiện liên quan tàu MV Hondius là thấp.

3. Có thể dùng vitamin hoặc thực phẩm chức năng để phòng virus Hanta không?

Không có bằng chứng cho thấy thực phẩm chức năng có thể phòng hoặc điều trị virus Hanta. Cách phòng bệnh đúng là tránh tiếp xúc với chuột, dọn dẹp đúng quy trình, bảo vệ nhà ở khỏi chuột và đi khám sớm khi có triệu chứng nghi ngờ.

4. Dọn phân chuột bằng máy hút bụi có an toàn không?

Không nên. CDC khuyến cáo không quét khô hoặc hút bụi phân, nước tiểu, ổ chuột vì có thể làm virus phát tán vào không khí. Nên làm ướt bằng dung dịch khử khuẩn trước rồi lau dọn bằng phương pháp an toàn.

5. Làm gì để giảm nguy cơ virus Hanta trong nhà?

Hãy kiểm soát chuột bằng cách bịt kín khe hở, giữ nhà cửa sạch, bảo quản thức ăn trong hộp kín, xử lý rác đúng cách và dọn khu vực có chuột bằng găng tay, khẩu trang, dung dịch khử khuẩn. Đây là các biện pháp thực tế được CDC và Bộ Y tế khuyến cáo.